กระพริบข่าวอ่าวซาน ฟรานฯ

กระพริบข่าวอ่าวซาน ฟรานฯ ประจำวันพฤหัสบดีที่ ๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๘ สาระประจำฉบับ เพื่อเป็นสิริมงคลในเดือนเมษายนเข้าสู่มหาสงกรานต์ วันนี้ เทียนธรรมขอนำตำราหลักภาษาไทย ของอาจารย์ ดร.กำชัย ทองหล่อ พระอาจารย์ภาษาไทย ในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอและสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ ทุกพระองค์ ที่ท่านได้ถวายการสอนความรู้ภาษาไทย แด่สมเด็จพระเทพฯ ในครั้งเยาวกาล จนท่านอาจารย์กำชัยได้ล่วงลับไป กล่าวกันว่า พระอาจารย์ท่านนี้ เป็นปราชญ์ราชบัณฑิตทางภาษาไทยและภาษาบาลีสันสกฤต ที่ทรงเคารพบูชาสูงสุดท่านหนึ่งของวงการประพันธ์ภาษาไทย ตามตำราว่าไว้ดังนี้

หัวข้อ ราชาศัพท์ (สรรพนาม)

                คำสรรพนามราชาศัพท์ ได้แก่ คำแทนชื่อที่จำแนกใช้ตามชั้นของบุคคลซึ่งถือกันว่า มีฐานันดรศักดิ์ ต่างกันตามประเพณีนิยม จึงต้องบัญญัติใช้ให้เหมาะสมกับบุคคลเป็นชั้นๆ คำที่ควรรู้ และมีใช้อยู่มากในปัจจุบัน ได้แก่

หมวดคำสรรพนามราชาศัพท์

ก.สรรพนามที่ใช้แทนชื่อผู้พูด (บุรุษที่ ๑)

คำว่า “ข้าพระพุทธเจ้า” ผู้ใช้คือบุคคลทั่วไป ใช้กับ พระราชาหรือเจ้านายชั้นสูง

คำว่า “เกล้ากระหม่อม” ผู้ใช้คือบุคคลทั่วไป เจ้านายผู้น้อยใช้กับเจ้านายผู้ใหญ่

คำว่า “กระหม่อมฉัน” ผู้ใช้คือเจ้านายผู้ใหญ่ ใช้กับเจ้านายเสมอกัน

คำว่า “กระหม่อม” ผู้ใช้คือเจ้านายเสมอกัน ผู้ชาย ใช้กับเจ้านายเสมอกันต่ำกว่า

คำว่า “หม่อมฉัน” ผู้ใช้คือเจ้านายเสมอกัน ผู้หญิง ใช้กับเจ้านายเสมอกันต่ำกว่า

“เกล้ากระผม” บุคคลทั่วไป ใช้กับ ข้าราชการผู้ใหญ่หรือพระภิกษุที่นับถือ

“กระผม” บุคคลทั่วไป ใช้กับ ผู้ใหญ่ หรือพระภิกษุที่นับถือ

“ดิฉัน” ผู้ใหญ่ สตรี ใช้กับผู้น้อย หรือเจ้านายใช้คำนี้กับบุคคลทั่วไป เป็นต้น

ข.สรรพนามที่ใช้แทนผู้ที่พูดด้วย (บุรุษที่ ๒)

คำว่า “ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท” ผู้ใช้ เจ้า บุุคคลทั่วไป ใช้กับพระราชาเท่านั้น

คำว่า “ ใต้ฝ่าละอองพระบาท” ผู้ใช้ เจ้า บุคคลทั่วไป ใช้กับ พระราชินี เจ้าฟ้ายุพราช หรือเทียบเท่า

คำว่า “ใต้ฝ่าพระบาท” เจ้านายหรือบุคคลทั่วไป ใช้กับ เจ้านายชั้นสูง

คำว่า “ฝ่าพระบาท” เจ้านายเสมอกันหรือบุคคลทั่วไป ใช้กับเจ้านายรองลงมา

ค.สรรพนามที่ใช้แทนผู้ที่พูดถึง (บุรุษที่ ๓)

คำว่า “พระองค์” บุคคลทั่วไป ใช้กับ พระพุทธเจ้า พระราชา และเจ้านาย

คำว่า “ ท่าน” บุคคลทั่วไป ใช้กับ เจ้านาย พระภิกษุที่นับถือ ผู้ใหญ่ผู้อาวุโส

หมวดคำแบบ คือ คำบัญญัติขึ้น สำหรับใช้ป็นพิเศษในการพูดการเขียน คือ คำขึ้นต้นและลงท้ายจดหมาย คำขึ้นต้นและลงท้ายคำประพันธ์ คำเพ็ดทูล และคำขานรับ ในที่นี้ จะขอกล่าวถึง คำแบบประเภทคำเพ็ดทูล คือคำที่สำหรับใช้กราบทูลพระราชาและเจ้านาย ด้วยการยกย่องเป็นพิเศษ การกราบทูลพระราชา ให้ใช้คำขึ้นต้นว่า “ ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาท ปกเกล้าปกกระหม่อม” ต่อด้วยข้อความที่จะกราบทูล เมื่อจบข้อความแล้วใช้คำลงท้ายต่อพระราชาว่า “ ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ” ในกรณีที่พระราชา มีพระบรมราชโองการขึ้นก่อน ให้ใช้คำขึ้นต้นว่า “พระพุทธเจ้าข้าขอรับ รับใส่เกล้าใส่กระหม่อม” แล้วจึงกราบทูลข้อความต่อไป จบแล้วจึงลงท้ายว่า “ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม”

หมวดคำลงท้ายจดหมาย

“ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม” ใช้กับเจ้าชั้นสูง

“ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด” ใช้กับเจ้านายชั้นรองลงมา ไม่ใช่พระยุพราช

ในกรณีของการประพันธ์ถวายอาศิรวาท เป็นกฎของบัญญัติราชาศัพท์ว่า

“ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ” ใช้กับ พระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระบรมราชินีนาถในรัชกาลปัจจุบัน เท่านั้น สำหรับพระมหากษัตริย์รัชกาลอื่นในอดีต หรือเจ้านายชั้นพระยุพราช สมเด็จเจ้าฟ้าชั้นรัชทายาท มกุฎราชกุมารราชกุมารี ให้ใช้คำว่า “ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม” แต่เพียงเท่านี้ ไม่ต้องมี “ขอเดชะ” ต่อหลัง หรืออาจใช้ “ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ” ตามที่อันควร

นักประพันธ์ที่ได้ศึกษากฎการใช้ราชาศัพท์นี้ จึงถือแบบอย่างของอ.กำชัยค่ะ

แต่บุคคลทั่วไปในปัจจุบัน รวมทั้งหน่วยงานราชการเช่นสถานกงสุลใหญ่ LA ได้เข้าใจผิด เติมคำว่า ขอเดชะ ลงไปหลังคำว่า ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ในกรณีถวายอาศิรวาทแด่สมเด็จพระเทพฯ จึงขออธิบายให้ทราบฐานข้อมูลนี้ ว่า คำลงท้ายสำหรับใช้กับเจ้านายชั้นสูงนี้ใช้คำว่า “ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม”ค่ะ เป็นคำแบบที่ถูกต้อง ในการสอนการประพันธ์ในโรงเรียนของราชสำนักในวัง ข้าราชการกระทรวงการต่างประเทศยุคนี้เข้าใจไม่ถูกต้องและแก้ไขโดยพลการ(มีหลักฐานตรวจสอบต้นฉบับได้ ขอยืนยันว่าต้นฉบับด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม)

                หวังว่าสาระความรู้ราชาศัพท์ฉบับนี้ จะเป็นประโยชน์แก่ผู้สนใจหลักภาษาไทยทั้งนี้ ขอฝากถึงหน่วยงานราชการ อย่าแก้ไขข้อความใดโดยพลการในอนาคต หากท่านไม่แน่ใจควรสอบถามผู้ประพันธ์เพื่อเป็นการให้เกียรติแก่วิชาชีพนักกวีเมื่อใดที่แพร่ออกไปอย่างผิดแล้ว จึงเป็นความรับผิดชอบของฝ่ายราชการค่ะ

(0 votes)
Read 772 times
Tagged under :